ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਵੱਢਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ 1.10 ਲੱਖ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 3.34 ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 32,875 ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2025 ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਔਸਤਨ 915 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੁੱਤੇ ਵੱਢਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ।
ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 2020 ਵਿੱਚ 1,10,472 ਕੇਸ ਸਨ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ 1,26,842 ਹੋ ਗਏ। 2022 ਵਿੱਚ 1,65,133 ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਦੋਂਕਿ 2023 ਵਿੱਚ 2,02,439 ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ 2,13,521 ਕੇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ। 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 3,34,736 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਕੁੱਤੇ ਵੱਢਣ ਦੇ ਕੇਸ — ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕੜੇ
ਸਾਲ ਦਰਜ ਕੇਸ
2020 1,10,472
2021 1,26,843
2022 1,65,133
2023 2,02,439
2024 2,13,521
2025 3,34,736
2026 (ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ) 32,875
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਵਾਰ ਅੰਕੜੇ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਪੰਜਾਬ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਦੀ ਕਾਪੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਕੋਲ ਹੈ, 2025 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 58,221 ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਲੁਧਿਆਣਾ 41,086 ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ 26,194 ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਵੱਢ ਦੀ ਕਿਸਮ: ਗ੍ਰੇਡ-2 ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਡ-3 ਮਾਮਲੇ
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 2.63 ਲੱਖ ਕੇਸ ਗ੍ਰੇਡ-2 ਕੁੱਤੇ ਵੱਢਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ 58,270 ਕੇਸ ਗ੍ਰੇਡ-3 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗ੍ਰੇਡ-2 ਵੱਢ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚਮੜੀ ਕੱਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਖੁਰਚਣ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਐਂਟੀ-ਰੇਬੀਜ਼ ਵੈਕਸੀਨ (ARV) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰੇਡ-3 ਵੱਢ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲੇਸਦਾਰ ਝਿੱਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਥੁੱਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ARV ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਐਂਟੀ-ਰੇਬੀਜ਼ ਸੀਰਮ (ARS) ਵੀ ਲਗਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਿਰਫ਼ 70% ਮਰੀਜ਼ ARV ਦੀਆਂ ਚਾਰੇ ਖੁਰਾਕਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
“ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਪੂਰਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਖੁਰਾਕਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।” — ਡਾ. ਅਮਾਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ, ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ
ਡਾ. ਅਮਾਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁੱਤੇ ਵੱਢਣ ਦੇ ਲਗਭਗ 80% ਮਾਮਲੇ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਢਣ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।